3. ΚΥΡΙΑΚΗ ΙΕ’ ΛΟΥΚΑ

Ευαγγέλιο Κυριακής: Λουκά. (19, 1 – 10)

«…Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ διήρχετο ὃ Ἰησοῦς τὴν Ἱεριχῶ· καὶ ἰδοὺ ἀνὴρ ὀνόματι καλούμενος Ζακχαῖος, καὶ αὐτὸς ἢν ἀρχιτελώνης, καὶ οὗτος ἢν πλούσιος, καὶ ἐζήτει ἰδεῖν τὸν Ἰησοῦν τίς ἐστι, καὶ οὐκ ἠδύνατο ἀπὸ τοῦ ὄχλου, ὅτι τῇ ἡλικίᾳ μικρὸς ἤν. Καὶ προδραμὼν ἔμπροσθεν ἀνέβη ἐπὶ συκοκομορέαν, ἵνα ἴδῃ αὐτόν, ὅτι δι’ ἐκείνης ἤμελλε διέρχεσθαι. Καὶ μόλις ἦλθεν ἐπὶ τὸν τόπον, ἀναβλέψας ὃ Ἰησοῦς εἶδεν αὐτὸν καὶ εἶπε πρὸς αὐτόν· Ζακχαῖε, σπεύσας καταβῆθι· σήμερον γὰρ ἐν τῷ οἴκῳ σου δεῖ μὲ μείναι. Καὶ σπεύσας κατέβη, καὶ ὑπεδέξατο αὐτὸν χαίρων.

Καὶ ἰδόντες πάντες διεγόγγυζον λέγοντες ὅτι παρὰ ἁμαρτωλῷ ἀνδρὶ εἰσῆλθε καταλύσαι. Σταθεὶς δὲ Ζακχαῖος εἶπε πρὸς τὸν Κύριον· Ἰδοὺ τὰ ἤμιση τῶν ὑπαρχόντων μου, Κύριε, δίδωμι τοῖς πτωχοῖς καὶ εἴ τινος τὶ ἐσυκοφάντησα, ἀποδίδωμι εἰς τετραπλοῦν. Εἶπε δὲ πρὸς αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς ὅτι σήμερον σωτηρία τῷ οἴκῳ τούτῳ ἐγένετο, καθότι καὶ αὐτὸς υἱὸς Ἀβραάμ ἐστιν. Ἦλθε γὰρ ὃ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ζητήσαι καὶ σώσαι τὸ ἀπολωλός…».

ΑΝΑΛΥΣΗ

Στο σημερινό Ευαγγέλιο ο Χριστός διέρχεται εις την Ιεριχώ, για να βρει το «απολωλός πρόβατο», χάριν του οποίου θα προσφέρει τον εαυτό Του, θυσία στο σταυρό. Στην προκειμένη περίπτωση το «απολωλός πρόβατο» είναι ο Ζακχαίος, ο οποίος ζούσε «ερήμην Θεού», ικανοποιώντας τις επιθυμίες της σαρκικής φύσεώς του.

Απελπισμένος από τη ζωή που ζούσε, ο Χριστός μας, θα τον καλέσει σε μετάνοια και αυτός θ’ ανταποκριθεί, θα συναντήσει το Σωτήρα και θα τύχει σωτηρίας.

1. Στην οδό της καταδίκης

Πριν συναντήσει το Χριστό, ο Ζακχαίος βρισκόταν στην οδό της καταδίκης, γιατί ήταν όλος δοσμένος στον κόσμο και δεν είχε καμιά σχέση με το Θεό. Το μόνο θεό που θεωρούσε άξιο λατρείας ήταν το χρήμα. Η επιθυμία του πλούτου τον είχε αιχμαλωτίσει και τον τυραννούσε. Όλη η ζωή του, όλος ο αγώνας του, ήταν για χρήματα, δόξα, ηδονές της σάρκας. Για τον σκοπό αυτό επεδίωξε και ανέβηκε στο ψηλό αξίωμα του αρχιτελώνη, για να κερδίζει άφθονα χρήματα και να ικανοποιεί τα πάθη του, που ήσαν η φιλαργυρία, η φιληδονία, τη φιλοδοξία για περισσότερα πλούτη, η φιλαυτία γιατί αγαπούσε μόνο τον εαυτό του.

Το πιο μικρό εισόδημα, όχι μόνο το κατέγραφε, αλλά το υπερέβαλλε για να καρπωθεί περισσότερους φόρους, και να αποκτήσει περισσότερα έσοδα. Πατούσε επί πτωμάτων για να καλύψει την απληστία του. Η ζωή του ήταν γεμάτη με αρπαγές, αδικίες κα δάκρυα των πτωχών. Ο Ζακχαίος ως αρχιτελώνης, υπερέβαλλε τους τελώνες στην κακία και με το αξίωμα του, ακολουθούσε την οδό της καταδίκης του, γιατί επέφερε μια διάσπαση στη προσωπικότητά του.

Τόση ήταν η κακία των τελώνων, που ο Χριστός  τους κατατάσσει με τις πόρνες Ματθ. (21, 31). Και ο κόσμος επίσης του θεωρούσε πολύ αμαρτωλούς, για την πλεονεξία και την αδικία τους και δεν μπορούσε να νοήσει, γιατί ο Χριστός τους δεχόταν και τους έκανε μαθητές Του. Δεν μπορούσαν να δουν την προαίρεση του Ζακχαίου, αλλά ο Χριστός, «…ο ετάζων καρδίας και νεφρούς…», που διψά για την σωτηρία ολονών, έβλεπε την προαίρεση του αρχιτελώνη, γι’ αυτό θα τον προσεγγίσει και μέσω του διαλόγου μαζί του, θα αναδείξει την μεταστροφή της καρδίας του, θα δείξει στον κάθε δύσπιστο, την αγνή πλέον προαίρεση του και ότι η καρδιά του πλέον διψά τον Ενανθρωπήσαντα Θεό, διψά τη σωτηρία και τον αγώνα των θλίψεων, τον αγώνα που συνοδεύεται από τη ζωηφόρο Ανάσταση.

2. Η εσωτερική διάσπαση

Όταν ο άνθρωπος έχει αγαπητική σχέση και κοινωνία με το Θεό, βρίσκεται στη φυσιολογική του κατάσταση. Προκόβει διαρκώς στο αγαθό, λαμβάνει επιπρόσθετη χάρη και οδεύει προς το «καθ’ ομοίωσιν».

Εγκαταλείποντας το Θεό και τη σχέση μαζί Του, αντλεί δύναμη από τον υλικό κόσμο και τα αγαθά και οδεύει σε μια ψευδοθέωση, κατάλοιπο πλάνης του διαβόλου, που μας θέλει να «έσεσθε ως θεοί» Γεν (3, 5). Και είναι ψευδοθέωση, γιατί ΟΛΑ αυτά από τα οποία αντλεί ο άνθρωπος δύναμη, είναι ψεύτικα, παροδικά, καταδικασμένα στη φθορά και στο θάνατο. 

Αυτή η διάσπαση παρατηρείται και στην περίπτωση του Ζακχαίου, ο οποίος παραδιδόμενος στη μανία του πλουτισμού, στη αφθονία, ανέμενε να ζει σε πελάγια ευτυχίας, χαράς και γαλήνης. Υπήρχε όμως πλεονασμός στο σώμα, αλλά υπήρχε δε και άκρα πτωχεία πνευματική γι’ αυτό και δεν είχε ανάπαυση. Ενώ τα είχε όλα πεινούσε και διψούσε! Έλειπε ο «Άρτος της Ζωής»! Τα ταμεία του ήταν γεμάτα, αλλά η ψυχή του ήταν αδειανή. Μέσα του ζούσε την κόλαση, που επιφανειακά φαινόταν παράδεισος. Ποθούσε να βρει πηγή, που θα μπορούσε να τον ξεδιψάσει, να γεμίσει το κενό που είχε μέσα του.

Μέσα από αυτήν την αποτυχημένη πορεία του, θα γίνει η αφετηρία, για ν’ ανακαλύψει τον πραγματικό εαυτό του, να βρει την ελευθερία από τα πράγματα του κόσμου, στα οποία είχε υποδουλωθεί, και θα βρει την ΠΗΓΗ του «Ζώντος ύδατος», που θα του χαρίσει την πληρότητα ζωής, που διακαώς ποθούσε.

3. Ζητά να δει τον Ιησού

Ο Ζακχαίος είναι έτοιμος για μετάνοια, για αλλαγή τρόπου ζωής, «…ἐζήτει ἰδεῖν τὸν Ἰησοῦν…». Ενώ ποθούσε χρήματα, τώρα δεν θέλει ούτε να τα βλέπει. Αντί τα επίγεια τώρα ποθεί τα ουράνια. Ο έρωτας των χρημάτων, τώρα γίνεται έρωτας Χριστού.

Ο Ζακχαίος θέλει να μετανοήσει, αλλά είναι ακόμη στην αρχή. Κάνει προσπάθεια ν’ ανέβει στην συκομορέα (συκαμινιά) ν’ ατενίσει το Θεό. Η ανάβασή του αυτή είναι η πρώτη προσπάθεια να ανέβει υπέρ του κόσμου. Είναι η ανάβασης από τη λάσπη των παθών, ν’ ατενίσει και να βρει το Φως. Προσπαθεί να υπερβεί τα εγκόσμια για ν΄’ ατενίσει τα θεία. Το ανέβασμα στη συκομουριά ήταν μια καλή αρχή, όχι για το ύψος του δένδρου, αλλά για την ίδια την πράξη, ως γεύση σταυρού. Είναι μια υπέρβαση της υπερηφάνειας, που είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο για τη θέα του Θεού. Δεν είναι ο πολύς κόσμος που εμπόδιζε να δει τον Χριστό αλλά οι αμαρτίες του. Μακάριοι δεν είναι οι αναβάτες στα δένδρα, αλλά οι «καθαροί τη καρδία» διότι αυτοί δύναται να δουν το Θεό/ Ματθ. (5, 8).Και το παν δεν είναι να δεις το Χριστό, αλλά να τον έχεις μέσα σου, να ενωθείς μαζί Του.

Για τον λόγο αυτό δεν υποκρίνεται μπροστά στον κόσμο, δεν εμφανίζεται με προσωπείο, αλλά τολμά να εμφανίζεται χειρότερος απ’ όσα των κατηγορούν! Έτσι βάζει θεμέλια για μετάνοια και ανακαίνιση. Κτίζει πάνω στη «ζωηφόρον νέκρωσιν» των παθών.

Ο Κύριος και Θεός ημών, με τη θεία σοφία του αναζήτησε το «πλανώμενον πρόβατό» Του. Είδε στην καρδία του αυτό το κάτι το μυστικό, που οι άλλοι δεν μπορούσαν να δουν. Είδε τον νέο σπόρο πνεύματος που άρχισε να φυτρώνει στην καρδιά του, τον ζήλο του και τον έρωτα της καρδιάς του για τον Ιησού.

Ο Χριστός θα τον κάνει συνοδοιπόρο στην πορεία του προς το πάθος. Και όχι μόνο θα τον σώσει κάνοντας τον πρόβατο της ποίμνης Του, αλλά θα τον αναδείξει και ποιμένα των προβάτων, ένα από τους 70 αποστόλους.

 4. Ολοκλήρωση της σωτηρίας

Ο Ζακχαίος δεν περίμενε να δεχθεί το Χριστό στο σπίτι του. Δεν περίμενε ότι θα του δινόταν μια τέτοια τιμή. Γι’ αυτό είναι και ολοπρόθυμος να υπακούσει σε όλα στον Χριστό. Ο νους του φωτίζεται, «επανέρχεται στην αρχική του φύση» (Γρηγ. Θεολ.) γιατί τον βάλει στην οδό του Χριστού, στην πορεία των «άνω».

Το αποτέλεσμα της θέας του Χριστού, είναι ανάλογο με «την εκάστου χώρησιν τε και δύναμιν» (αγ. Μακάριος). Στον Ζακχαίο εισέδυσε βαθιά η Χάρις από τη θεία θέα και έφερε πολύ θαυμαστά αποτελέσματα.

Ο Ζακχαίος αποστομώνει όλους τους κατήγορους του Χριστού, «ὅτι παρὰ ἁμαρτωλῷ ἀνδρὶ εἰσῆλθε καταλύσαι», όχι με λόγια, αλλά με έμπρακτη μετάνοια!

Α. «…Ἰδοὺ τὰ ἤμιση τῶν ὑπαρχόντων μου, δίδωμι τοῖς πτωχοῖς…» καὶ

Β. «…εἴ τινος τὶ ἐσυκοφάντησα, ἀποδίδωμι εἰς τετραπλοῦν…»

Μ’ αυτήν την επαναστατική του απόφαση, αποστομώνει κάθε κατήγορό του, ενώ εσωτερικά κατακοσμεί τον νυμφώνα του, για να συζήσει με το Χριστό. Εξομολογείται μπροστά στον Χριστό, αλλά και στους παρισταμένους του, «…ενώπιον Θεού και ανθρώπων…», τις αδικίες που έκανε στους πτωχούς, καθώς και όσους «…ἐσυκοφάντησε…». Δεν μιλά τυπικά, αλλά εκ καρδίας και ΔΕΝ αναβάλλει την εφαρμογή της απόφασής του. «…σήμερον σωτηρία τῷ οἴκῳ τούτῳ ἐγένετο…», σήμερα, ΟΧΙ αύριο, ούτε μεθάυριο αλλά ΣΗΜΕΡΑ!!! Γιατί σήμερα έγινε και η εξομολόγηση και η επανόρθωση των αδικιών.

Ας το έχουμε αυτό κατά νου και ας προσπαθήσουμε επιτέλους ν’ αλλάξουμε τρόπο ζωής. Τώρα είναι καιρός μετανοίας, ΟΧΙ αύριο, ούτε μεθαύριο. Ας αναζητήσουμε επιτέλους το Θεό που όλοι μας έχουμε τόσο ανάγκη! Ας τον παρακαλέσουμε ως παιδιά του να μας συγχωρέσει, γιατί σφάλαμε και σφάλουμε και ας μας βρει ο θάνατος σε καιρόν μετανοίας! Γένοιτο. 

2. Β’ ΚΥΡΙΑΚΗ ΜΕΤΑ ΤΑ ΦΩΤΑ

Ευαγγέλιο Κυριακής: Ματθ. (4, 12 – 17)

«…12 Τώ καιρώ εκείνω, ακούσας ὁ ᾿Ιησοῦς ὅτι ᾿Ιωάννης παρεδόθη, ἀνεχώρησεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν, 13 καὶ καταλιπὼν τὴν Ναζαρὲτ ἐλθὼν κατῴκησεν εἰς Καπερναοὺμ τὴν παραθαλασσίαν ἐν ὁρίοις Ζαβουλὼν καὶ Νεφθαλείμ, 14 ἵνα πληρωθῇ τὸ ρηθὲν διὰ ῾Ησαΐου τοῦ προφήτου λέγοντος· 15 γῆ Ζαβουλὼν καὶ γῆ Νεφθαλείμ, ὁδὸν θαλάσσης, πέραν τοῦ ᾿Ιορδάνου, Γαλιλαία τῶν ἐθνῶν, 16 ὁ λαὸς ὁ καθήμενος ἐν σκότει εἶδε φῶς μέγα καὶ τοῖς καθημένοις ἐν χώρᾳ καὶ σκιᾷ θανάτου φῶς ἀνέτειλεν αὐτοῖς. 17 ᾿Απὸ τότε ἤρξατο ὁ ᾿Ιησοῦς κηρύσσειν καὶ λέγειν· μετανοεῖτε· ἤγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν…».

ΑΝΑΛΥΣΗ

«…Μετανοεῖτε· ἤγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν…» λέγει ο Κύριος, διδάσκοντας μετάνοια και εγρήγορση.

Ποια η επικαιρότητα της Μετάνοιας τώρα που οι γιορτές έχουν τελειώσει; Γιατί η αγία μας Εκκλησία όρισε να διαβάζετε το Ευαγγέλιο αυτό, περί Μετανοίας, ανήμερα των γιορτών;

Ευκολότερα θα το κατανοούσαμε πριν από τις γιορτές, ως προετοιμασία πνευματική, για να καθαρθούμε, και να δεχθούμε μέσα μας, δια της Ευχαριστίας, τον Ενανθρωπήσαντα Θεό. 

Τώρα που μεσολάβησαν και τελείωσαν οι γιορτές, και μπήκαμε αισίως στη ροή της καθημερινότητας, τι λόγο έχει η Μετάνοια;

Ας το δούμε μαζί βήμα βήμα.

1. Όλη η ζωή μας πρέπει να’ ναι γιορτή

Κι αυτές οι γιορτές παρήλθαν και ο άνθρωπος καλείται να μπει ξανά στην καθημερινότητά του. Για τον κοσμικό άνθρωπο, γιορτές θα πει ευκαιρία για ξεκούραση, διασκέδαση, επισκέψεις, ανταλλαγή δώρων. Αυτή όμως είναι η εγκοσμιοποίηση των γιορτών, η αλλοίωση του εκκλησιαστικού χαρακτήρα τους.

Με την έννοια που δίνει η Εκκλησία, οι γιορτές ποτέ δεν τελειώνουν. Υπάρχουν για να μας θυμίζουν πως ο Θεός έγινε άνθρωπος για να μας κάνει «κατά Χάριν» παιδιά Του. Μας έδωσε το χάρισμα της υιοθεσίας και μπορούμε να λέμε το Θεό Πατέρα. Από επίγειοι γίναμε επουράνιοι. Πήρε τη σάρκα μας, την έκανε δική Του και τη θέωσε. (Ακριβώς εδώ έγγυται ο σκοπός της ενανθρωπήσεως όπου κατά τον Μέγα Αθανάσιο: «Αυτός γάρ ενηνθρώπησε, ίνα ημείς θεοποιηθώμεν»).

Με τις γιορτές παίρνουμε μια γεύση, μια εμπειρία της αιωνιότητος, ανάλογα βέβαια με τον βαθμό της δεκτικότητάς μας, τη μετάνοια, την άσκηση, την κάθαρση, την πείνα και τη δίψα μας για το Θεό. Οι γιορτές υπάρχουν για να μας υπενθυμίζουν ότι η Βασιλεία του Θεού εγκαινιάστηκε ανάμεσα στους ανθρώπους, επειδή ήρθε κοντά μας ο άναρχος Θεός, που είναι Βασιλεία και Βασιλέας. Και το σημερινό Ευαγγέλιο αυτό βεβαιώνει,  ότι «…ἤγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν…», επειδή ήλθε κοντά μας ο Κύριος.

Το «…ήγγικε…» δεν είναι σε όλους το ίδιο. Είναι ανάλογο με το βαθμό της «Μετανοίας». Αν αποδεχόμαστε να βασιλεύσει ο Χριστός μέσα μας και να κατευθύνει τη ζωή μας, αντί τα αμαρτωλά πάθη, τότε «ηγγικε», διαφορετικά θα είναι μακριά μας. 

Με τη γιορτή των Χριστουγέννων και των Θεοφανείων, λαμβάνει αρχή μέσα μας μια νέα ζωή, η «εν Χριστώ», η πνευματική μας αναγέννηση, ο «αρραβών της αιωνίου κληρονομίας». Η συμμετοχή μας σε κάθε γιορτή του Δεσπότη Χριστού, είναι η απαρχή του αιωνίου και αδιάκοπου γιορτασμού στην αιώνια Βασιλεία του Θεού, της 8ης ημέρας, που δεν θα έχει διαδοχή, όταν ο Θεός θα είναι «εν μέσω θεών», των ολοκληρωμένων και θεομένων, που θα έχουν το πλήρωμα της αθανάτου ζωής. Έτσι ενώ γιορτάζομε τη Γέννηση του Χριστού, προγευόμαστε τα έσχατα.

Αν λοιπόν Χριστούγεννα είναι η εμπειρία της Χάριτος από την παρουσία του Θεού ανάμεσά μας, τότε η συνεχής παρουσία του Θεού μέσα μας, η αγαπητική σχέση και κοινωνία μαζί Του, είναι Χριστούγεννα χωρίς τέλος. Είναι ζωή μέσα στη Χάρη. «…Όποιος έχει καλή συνείδηση και πράξεις αγαθές, δύναται αεί εορτάζειν…» (Ιωα. Χρυσοστόμου).

2. Η ατέρμων Μετάνοια

  

Ο τρόπος για να αυξάνει η Χάρις μέσα μας είναι η Μετάνοια. Γι΄ αυτό και ο Κύριος μας στο σημερινό Ευαγγέλιο είπε: «…Μετανοείτε…» και ΟΧΙ «…Μετανοήσατε…», γιατί η Μετάνοια πρέπει να είναι συνεχής και ατέρμων! Όπως λέγει ο αγ. Ισαάκ «…έχουμε ανάγκη μετανοίας εν ταις εικοσιτέσσαρσιν ώραις της νυκτός και της ημέρας…» δηλ. κάθε στιγμή.

Αυτό προϋποθέτει μίσος και αντίσταση στα αμαρτωλά πάθη, που τα ίδια αντιστέκονται το Θεό και το θέλημα Του, προϋποθέτει διαρκείς εξομολόγηση για άφεση των πτώσεων μας και αγώνα για να ακολουθήσουμε με τη Χάρη του Θεού, τις άγιες εντολές Του, δηλ. τα στάδια της ζωής του Κυρίου μας.

Οι άγιοι για το σκοπό αυτό χρησιμοποίησαν τη νηστεία, την αγρυπνία, την προσευχή, τη γονυκλισία, τη χαμευνία[1], τα δάκρυα κ.α.

Οι Πατέρες βεβαιώνουν πως θα λάβει στεφάνι μαρτυρίου εκείνος που με όπλο την αρετή θα νικήσει τα πάθη. Αν είμαστε στραμμένοι στα «άνω», η κάθε μας μέρα είναι γιορτή. Μετάνοια επίσης για τους Πατέρες είναι το «εαυτόν μέμφεσθαι»[2], για να γκρεμίσουμε το είδωλο του εαυτού μας, καθώς και η συντριβή της καρδίας.

Τα δάκρυα της Μετανοίας, που είναι έκφραση του πόνου για την απώλεια του Θεού, είναι χαροποιά και ζωηφόρα. Είναι δωρεά του Αγίου Πνεύματος, απαρχή της αιώνιας χαράς των σεσωσμένων.

3. Επίλογος

Ο αββάς Ισαάκ λέγει πως η «…μετάνοια δεν περιορίζεται μέσα σε χρονικά όρια, γιατί ποτέ δεν τελειώνει…». Ο άνθρωπος που θέλει να επιστρέψει στην υπακοή του Πατέρα, βρίσκει αντίσταση στην ανταρσία της ανθρώπινης του φύσεως, της «κατά σάρκα» ζωής. Όσο αγωνίζεται τόσο οι δυνάμεις αντίστασης αυξάνουν. Γι’ αυτό καταφεύγει πάλι και πάλι στην Εκκλησία για να πάρει τη Χάρη και να νικήσει τη φύση, να μπορεί να τη μεταμορφώσει ώστε και αυτή να θέλει ν’ αναζητεί τη Χάρη του Θεού. Το έργο αυτό είναι για όλους, αμαρτωλούς και δίκαιους, που θέλουν να επιτύχουν τη σωτηρία τους. Και πάνω σ’ αυτό ο αββάς Ισαάκ προσθέτει «…η τελειότης των τελείων είναι ατέλεστος…», γιατί δεν εξουδετερώνεται από μέσα μας η αντίσταση του κακού. 

Χαρακτηριστικό είναι και το παράδειγμα μέσα από το Γεροντικό όπου ένας αδελφός εξομολογήθηκε στον αββά Σισώη και πήρε την πολύ όμορφη απάντηση του γέροντα. Λέει ο αδελφός στον αββά:

- Έπεσα πάτερ, τι να κάνω;

- Σήκω, του είπε ο άγιος, με τη χαρακτηριστική του απλότητα.

- Σηκώθηκα αββά, αλλά και πάλιν έπεσα, είπε με λύπη ο αδελφός.

- Σήκω, ξανά και ξανά του είπε ο αββάς

- Έως πότε;

- Έως ότου σε βρει ο θάνατος ή στην πτώση ή στην έγερση. Δεν είναι γραμμένο «…εκεί που θα σε βρω, εκεί και θα σε κρίνω…»; Μόνο προσεύχου στο Θεό να βρεθείς την τελευταία σου στιγμή σηκωμένος με την αγία μετάνοια. 

Ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος λέγει πως στη μέλλουσα κρίση δεν θα κατηγορηθούμε γιατί δεν κάναμε θαύματα, ούτε γιατί δεν θεολογήσαμε, αλλά θα δώσουμε λόγο στο Θεό, γιατί ενώ αμαρτήσαμε, δεν πενθήσαμε για τις αμαρτίες μας. Αυτό το πένθος είναι η έκφραση της μετανοίας μας. Πενθούμε γιατί δεν μείναμε κοντά στο Θεό, δεν ακολουθήσαμε τον τρόπο ζωής που μας υπέδειξε.

Η συνεχής Μετάνοια είναι η συνεχής επάνοδος από το διάβολο στο Θεό και επιτυγχάνεται με άσκηση και πόνους. Δεν είναι μια προσωπική μεταμέλεια για τα παραπτώματά μας, αλλά διαρκής και ισόβια προσπάθεια για εύρεση μέσα μας Το Θεό που χάσαμε, αλλαγή του τρόπου ζωής μας και για επάνοδο στο αρχαίο κάλλος για το οποίο πλαστήκαμε. Γένοιτο. 

---

[1] Χαμευνία = Να κοιμάσαι στο έδαφος

[2] Εαυτόν μέμφεσθαι = Να κατηγορήσουμε τον εαυτόν μας

5. ΑΓΙΑ ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ

Ευαγγέλιο Κυριακής: Ματθ. (3, 13 – 17)

«…13 Τότε παραγίνεται ὁ ᾿Ιησοῦς ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας ἐπὶ τὸν ᾿Ιορδάνην πρὸς τὸν ᾿Ιωάννην τοῦ βαπτισθῆναι ὑπ᾿ αὐτοῦ. 14 ὁ δὲ ᾿Ιωάννης διεκώλυεν αὐτὸν λέγων· ἐγὼ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι, καὶ σὺ ἔρχῃ πρός με; 15 ἀποκριθεὶς δὲ ὁ ᾿Ιησοῦς εἶπε πρὸς αὐτόν· ἄφες ἄρτι· οὕτω γὰρ πρέπον ἐστὶν ἡμῖν πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην· τότε ἀφίησιν αὐτόν· 16 καὶ βαπτισθεὶς ὁ ᾿Ιησοῦς ἀνέβη εὐθὺς ἀπὸ τοῦ ὕδατος· καὶ ἰδοὺ ἀνεῴχθησαν αὐτῷ οἱ οὐρανοί, καὶ εἶδε τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ καταβαῖνον ὡσεὶ περιστερὰν καὶ ἐρχόμενον ἐπ᾿ αὐτόν· 17 καὶ ἰδοὺ φωνὴ ἐκ τῶν οὐρανῶν λέγουσα· οὗτός ἐστιν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδόκησα…».

ΑΝΑΛΥΣΗ

Στο σημερινό Ευαγγέλιο ο Χριστός, έρχεται στον Ιορδάνη να βαπτισθεί από τον Ιωάννη.

Ο Χριστός μέσα στο δικό Του άγιο σώμα, κατακρίνει τη δική μας περηφάνεια, με τη δική Του ταπείνωση και μεταποιεί τον θάνατο της παρακοής μας σε αθανασία, γιατί υπακούει στον Πατέρα Του μέχρι θανάτου Σταυρού.

Οι ύβρεις, οι εμπτυσμοί οι ονειδισμοί, οι διωγμοί, η άκρα πτωχεία, η ενανθρώπηση, τα πάθη με αποκορύφωμα το Σταυρό, όλα αυτά είναι φανερώσεις της απόρρητης κένωσής Του. Μπορεί όλα αυτά να προξένησαν θλίψη και οδύνη στον Κύριό μας, ως άνθρωπον, αλλά όλες αυτές τις θυσίες τις υπέμεινε αγόγγυστα, για να καινουργήσει την ανθρώπινη φύση, την οποία «ανήγαγε εις τον ουρανόν» και της χάρισε την Βασιλεία Του την μέλλουσα.

1. Το Βάπτισμα, Μυστήριο της «κενώσεώς» Του

 

Το Βάπτισμα του Κυρίου στον Ιορδάνη ποταμό από τον Ιωάννη, ήταν και αυτό εντεταγμένο στο θείο σχέδιο, ν’ αναπλάσει και να θεουργήσει τον αμαρτωλό άνθρωπο, να τον συνάψει με τη χάρη του Θεού, να τον αναγεννήσει και με την τήρηση του θελήματος του Θεού να τον αναδείξει ως αληθινή θεοφάνεια, «τόπο και δόξα του Θεού» στη γη. Κληρονόμο της Βασιλείας Του, ισότιμο των Αγγέλων στους ουρανούς.

Ποιος μπορούσε να ήταν άλλωστε ο λόγος, που ο Κύριος ως αναμάρτητος, η ίδια η αυτοκάθαρση, «…οὐρανὸς δὲ οὐ καθαρὸς ἐναντίον αὐτοῦ;…»[1], ο «πάσης επέκεινα καθαρότητος[2]», να προσέλθει για να βαπτισθεί;

Η ευτέλεια και η αφάνεια είναι τα όπλα, που φοβάται ο εχθρός, γιατί τον νικούν κατά κράτος. Επειδή είναι «υπεράνω πάντων», ταπεινώνεται «υποκάτω πάντων». Αυτό είναι αληθινό μεγαλείο.

Οι Πατέρες της Εκκλησίας βλέπουν στη Βάπτιση του Χριστού την απαρχή του θανάτου. Κάθε πτυχή της ζωής Του είναι μια θυσία. Η ευτέλεια και η αφάνεια με την οποία έρχεται στον Ιορδάνη είναι θάνατος της έπαρσης του ανθρώπου, ο οποίος παράκουσε το Θεό και δεν έκανε ούτε και μια εντολή Του.

Η κατάδυσή Του στον Ιορδάνη προμηνύει την εις Άδου κάθοδο, η δε ανάδυσή Του, την Ανάσταση. Γι’ αυτό και ο Απ. Παύλος βεβαιώνει ότι «…όσοι εις Χριστόν εβαπτίσθημεν εις τον θάνατον αυτού εβαπτίσθημεν…».

2. «…Καινά ποιεί πάντα…»

Ο Χριστός μας, ως «νέος Αδάμ», κάνει τα πάντα νέα, καινούρια. Και όλα αποβλέπουν στο να γίνει ο άνθρωπος καινός, «κατ’ εικόνα» του νέου Αδάμ.

Ο άγιος Μακάριος γράφει περί τούτο «…Ο Κύριος ημών δια τούτο παραγέγονε ώστε την φύσιν ημων αλλάξαι και μεταβαλείν και ανακαινίσαι και ανακτίσαι την ψυχήν ταύτην την κατεστραμμένην τοις πάθεσι δια την παράβασιν…».

Στο ερώτημα πως θα κάνει καινούρια την ανθρώπινη φύση, συνεχίζει ο άγιος και απαντάει:

«…Κεράσας τω ιδίω αυτού πνεύματι της θεότητος…» δηλ. να την ενώσει με τη δική Του θεία φύση. «…Όποτε ο άνθρωπος αυτός θα γίνει καινός και θ’ αποκτήσει «καινόν νουν, καινήν ψυχή, καινούς οφθαλμούς, καινά ώτα, καινήν γλώσσα πνευματικήν και απαξαπλώς καινούς ανθρώπους τους πιστεύοντας αυτώ ήλθεν απεργάσασθαι…».

Κάθε πτυχή του Μυστηρίου της θείας Οικονομίας, αποβλέπει στο να μεταμορφωθεί ο άνθρωπος σε «καινή κτίση», να ομοιωθεί με το «Νέο Αδάμ», το Θεάνθρωπο Κύριο. Γι’ αυτό και η αγία μας Εκκλησία ψάλλει και εύχεται στον Κύριο για κάθε βαπτιζόμενο «…Απόδυσον αυτού την παλαιότητα και ανακαίνισον αυτόν εις τη ζωήν την αιώνιον…».

3. Ο «Ιορδάνης της Χάριτος»

Ο άνθρωπος και γενικά όλη η κτίσης ήταν κάτω υπό την εξουσία του διαβόλου, κάτω υπό την εξουσία των «δρακόντων» όπως κατονομάζει την αμαρτία και το διάβολο ο προφήτης Δαβίδ στο ψαλμό (73, 14). Ο Χριστός μας μέσα στον Ιορδάνη «συντρίβει τας κεφαλάς των δρακόντων», γιατί δέχθηκε με ταπείνωση και υπακοή το Βάπτισμα, όπως θα δεχθεί κι εκείνο του αίματος στο Σταυρό, όπου θα καταφέρει με την «άκρα κένωσή» Του, τη συντριβή του δράκοντα «κατά κράτος».

Αφού ο Ίδιος συνέτριψε το δράκοντα θα δώσει εξουσία στους βαπτιζομένους, που τον πιστεύουν αληθινά, τη δύναμη και την εξουσία να πατούν «…ἐπάνω ὄφεων καὶ σκορπίων καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ…».  

Ο Χριστός αγιάζει τον Ιορδάνη και τον αναδεικνύει «Ιορδάνην της Χάριτος». Το νερό κάθε κολυμβήθρας, με την επίλυση της Αγίας Τριάδος από την Εκκλησία, μεταποιείται σε «Ιορδάνην της Χάριτος». Το «κατά ύδασιν» βάπτισμα τώρα γίνεται και «εν Πνεύματι Αγίω», για την άφεση των αμαρτιών, αλλά και για τη σύναψη του βαπτιζόμενου με τη Χάρη του Αγίου Πνεύματος ώστε να δεχθεί τους καρπούς που πηγάζουν από τη δική Του Βάπτιση. 

«…Όσοι εις Χριστόν εβαπτίσθητε, Χριστόν ενεδύσασθε…» διαλαλεί στην επιστολή του προς Γαλάτες ο απ. Παύλος και παρακινεί τον κάθε ένα από μας να πράξουμε ομοίως για να μας δοθεί το χάρισμα της υιοθεσίας.

4. Το χάρισμα της υιοθεσίας

Όταν ο Χριστός μας βαπτίσθηκε, «…ἀνεῴχθησαν αὐτῷ οἱ οὐρανοί, καὶ εἶδε τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ καταβαῖνον ὡσεὶ περιστερὰν καὶ ἐρχόμενον ἐπ᾿ αὐτόν· 17 καὶ ἰδοὺ φωνὴ ἐκ τῶν οὐρανῶν λέγουσα· οὗτός ἐστιν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδόκησα…». Η παρουσία της Αγίας Τριάδος, του Πατέρα που ομιλεί, του Υιού που βαπτίζεται και του Αγίου Πνεύματος που κατεβαίνει στον Χριστό, μας θυμίζει την 1^η δημιουργία του ανθρώπου που εργάσθηκαν και τα 3 Πρόσωπα για να κάνουν τον κατ’ εικόνα Θεού άνθρωπο. Τώρα παρίστανται και τα 3 Πρόσωπα, γιατί αναδημιουργείται ο άνθρωπος σε καινό, στο πρόσωπο του Χριστού.

Το άγιο Πνεύμα χαρίζει στον βαπτιζόμενο την «υιοθεσίαν» και ανοίγεται ο ουρανός, όπως τον άνοιξε ο Χριστός, για να μας δεχθεί.

Ανοίχθησαν οι ουρανοί λέει ο Ιερός Χρυσόστομος, για να μάθεις και εσύ πως όταν βαπτίζεσαι, γίνεται το ίδιο. Ο Θεός σε καλεί στην άνω πατρίδα και θέλει να σε πείσει ότι δεν έχεις τίποτα κοινό με τη γη. Στέλνει το Άγιο Πνεύμα να μας καλέσει στην άνω πατρίδα, όχι ως ξένους, αλλά ως «υιούς αγαπητούς κατά χάριν, γιατί πήραμε την Χάρη της υιοθεσίας. Χάρη στον Ενανθρωπήσαντα Χριστό λάβαμε το δικαίωμα να καλούμε το Θεό Πατέρα.

5. Παιδιά Θεού

Εφ’ όσο πήραμε το χάρισμα της υιοθεσίας και ανακηρυχθήκαμε από το Θεό υιοί «κατά χάριν», συμμετέχουμε κατά χάριν στην υιότητα του Χριστού, χάρη στη δωρεά του Αγίου Πνεύματος. Γινόμαστε και «κατά χάριν» κληρονόμοι της Βασιλείας Του.

Η εξασφάλιση της υιοθεσίας μπορεί όμως και να μείνει ΑΝΕΝΕΡΓΗΤΗ, εάν υποδουλωθούμε στα αμαρτωλά πάθη. Γι’ αυτό οι Πατέρες μας συνιστούν, μετά την τιμή, που μας χαρίζει ο Θεός στο Βάπτισμα, να επιδείξουμε και «άξιον βίον».

Υπάρχουμε αληθινά, αν γινόμαστε κάθε μέρα «νεκρούμενοι και ανιστάμενοι», εάν αποτασσόμαστε το σατανά και συντασσόμαστε με το Χριστό, που ομολογήσαμε στο Βάπτισμα. Ο απ. Παύλος μας παροτρύνει να είμαστε «ως νεκρών ζώντες», να νεκρώνουμε τον παλαιό άνθρωπο, τον άνθρωπο των παθών, ώστε ν’ ανυψωθούμε και ν’ αναστηθούμε όπως ο Χριστός. Αυτό που έγινε στο Βάπτισμα να μας γίνει βίωμα, καθημερινό γεγονός. Αν το φρόνημα της σαρκός υπερισχύσει να καταφεύγουμε τότε στο Μυστήριο της Μετανοίας για να επαναληφθεί το «…νεκρούμενοι και ανιστάμενοι…» του Βαπτίσματος. 

Είθε όλη η ζωή μας να είναι υποταγμένη στη Χάρη, ώστε αυτή να μας καθοδηγήσει και συνοδεύσει στη Βασιλεία του Θεού. Γένοιτο.

---

[1] «…οὐρανὸς δὲ οὐ καθαρὸς ἐναντίον αὐτοῦ;…» = Χαρακτηριστικό είναι και το χωρίο του προφήτη Ιώβ που το δεικνύει αυτό, στην Παλαιά Διαθήκη (Ιώβ 15, 15) δηλ. Αν οι άγγελοι και οι άγιοι που κατοικούν στον ουρανό, υπολείπονται σε καθαρότητα εν σύγκριση προς την άπειρη καθαρότητα και αγιότητα του Θεού

[2] «πάσης επέκεινα καθαρότητος» = που ξεπερνά κάθε καθαρότητα